خانه های قدیمی خراسان رضوی

0

به یک شهر تاریخی دیگر در ایران سفر میکنیم به خراسان با تور فارسی همراه شوید .

خانه موسوی نژاد مشهد

مربوط به دوره پهلوی اول است و در میدان شهدا، کوچه حاج آقا جان، جنب هتل غدیر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ تیر ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۰۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.خانه موسوی نژاد مشهد یکی از خانه‌های اصیل و قدیمی است که دوران پهلوی اول نزدیک حرم امام رضا (ع) ساخته شده است. با مراجعه به این خانه زیبا می‌توانید برای زیارت حرم و خرید از مغازه‌ها و پاساژهای اطراف هم بروید و خوش بگذرانید.

بر‌اساس کتب موجود در بنا، منزل فوق دارای قدمتی برابر ۸۵سال است که باتوجه‌به موقوفه بودن آن، محل اسکان طلبه‌های حوزه علمیه مشهد شده است و «منزل طلبه‌ها» خوانده می‌شود.خانه موسوی نژاد مشهد مانند سایر خانه‌هایی که در عصر قاجار و پهلوی در این شهر ساخته شده‌اند، دو بخش تابستان‌نشین و زمستان‌نشین دارد. در نمای این دو فضای زیبا تزیینات آجرکاری و کاشی‌کاری منحصربه‌فرد و چشم‌نواز به کار رفته که در قالب فرم‌های هندسی متناسب و منظم اجرا شده‌اند.

پس از ورودی که دری کوچک و چوبی است، از مسیر راهرویی باریک و کوتاه به حیاط می‌رسیم. در اضلاع مقابل و پشت فضاهای تابستان‌نشین و زمستان‌نشین هر دو‌ در دوطبقه قرار گرفته‌اند‌. در ضلع جنوبی بنا، تزیینات آجرکاری خفته و راسته در بالای سنتوری‌ها اجرا شده است. روی پنجره‌ها و زیر رخ‌‌‌بام دندان‌موشی آن دیده می‌شود.

این تزیینات باشکوه و تماشایی که با آجر و کاشی‌های فیروزه‌ای‌رنگ اجرا شده‌اند، همراه کتیبه دایره‌ای شکل به نماد اصالت و زیبایی این خانه قدیمی تبدیل شده‌اند که هر بازدیدکننده‌ای از دیدنشان لذت خواهد برد.فضاهای سنتوری بالای پنجره‌های طبقه فوقانی‌ با کاشی‌های معرق به رنگ‌های فیروزه‌ای‌، سیاه، زرد، سفید و قهوه‌ای اجرا شده است.‌ آجرکاری خفته و راسته در اطراف آن‌ها از تزیینات این بخش است. طبقات این ضلع، تزیینات ندارد.

رنگ‌های به‌کاررفته برای تزیین خانه بسیار چشم‌نواز و دل‌انگیز هستند. برای مثال در قسمت سنتوری‌های مثلثی‌شکل بالای پنجره‌های طبقه دوم‌، کاشی‌های معرق نفیس به‌رنگ‌های فیروزه‌ای‌، سفید، زرد، قهوه‌ای و سیاه به‌ کار رفته‌ که در کمتر خانه‌ای می‌توانید نظیرش را پیدا کنید.اتاق‌های ضلع شمالی هم مانند ضلع دیگر بنا ساده هستند و تزییناتی در آن‌ها به جای نمانده؛ اما همچنان هویت قدیم خود را حفظ کرده‌اند.

آجرکاری این بخش با طرح خفته و راسته شکل گرفته که در هماهنگی و تناسب کامل با سایر تزیینات خانه است. بخش شمالی خانه هم دو طبقه است که برای رسیدن به طبقه دوم باید از راه‌پله‌ای استفاده کنید که میانه بنا قرار گرفته است. در و پنجره‌های این خانه چوبی هستند که از سال‌ها پیش تعویض نشده‌ و احساس قدمت زیاد خانه را به‌خوبی به شما منتقل می‌کنند.اجرا نشدن عایق‌اندود برروی پشت‌بام و مسیر آب‌روهای فرسوده بر روی بدنه بنا و نفوذ رطوبت از کف حیاط به بدنه آن، ازجمله عوامل مخرب بنا هستند.

نحوه دسترسی به خانه موسوی نژاد
آدرس : مشهد، میدان شهدا، کوچه حاج آقا جان، جنب هتل غدیر، میدان تپل المحله کوچه گل‌فروش‌ها، پلاک ٨۴

خانه های قدیمی خراسان رضوی

سرای عزیزالله اف مشهد

سرای عزیزالله اف مشهد یکی از آثار تاریخی و باستانی این شهر زیارتی می باشد .سرای عزیزالله اف مشهد در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۰۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .این اثر باستانی زیبا که اکنون در کوچه عباس قلی خان قرار دارد، در گذشته در حاشیه جنوبی شهر و محدوده ی محله عیدگاه قرار داشته و یک تجارت خانه بسیار پررونق بوده که به منظور صادرات محصولات مختلف بازگشایی شد.

سرای عزیزالله اف از بناهای تاریخی مشهد می باشد که در سال ۱۳۰۷ به دستور حاج غلام حسین مشهدی ساخته شده است. با پیروزی انقلاب، سرا مصادره می‌شود، تا ۱۸ سال پیش که ملک به چند مالک خصوصی فروخته می‌شود، با همه‌ی این موارد، آن تا امروز به عنوان قدیمی‌ترین بازار فعالِ مشهد پا برجا بوده است.این بنا به عنوان تجارتخانه و محلی برای صادرات محصولات مختلف ساخته شد.

مدت ها به عنوان محلی پر رونق و نبض تپنده اقتصاد شهر شناخته می شد. این مکان تاریخی سرانجام به محلی برای بازار فرش فروش ها تبدیل شد و بعد از آن نیز پای دیگر عمده فروشان به این مکان باز شد. این مکان به‌صورت یک مرکز عمده فروشی کالاهای دست دوم و لوازم مختلف از قبیل پوشاک، لوازم صوتی، انگشتر، تسبیح و سایر محصولات و کالاهای زائرپسند درآمده است.

 

معماری بنا

کاروان سرای عزیزالله اُف در گذر زمان تغییرات چندانی، جز چند الحاق اضافی در بخش داخلی، به خود ندیده است. خوشبختانه این الحاقات نتوانسته اند معماری اصلی این بنا را تحت الشعاع قرار بدهند. تنها اتفاقی که در این میان قابل توجه است، تراکم بیش از حد واحدهای تجاری است که زیبایی بنا را از چشم انداخته است. معماری این سرا، از انواع معماری درون گراست. به عبارت دیگر تقسیم فضای بنا به دو بخش اندرونی یا داخلی و بیرونی یا خارجی به وضوح قابل مشاهده است. ساخت این ینا که در سه طبقه می باشد از مصالحی مانند آجر، گچ و ملات می باشد.

از لحاظ طرح و نقشه، ترکیب ساختمانی و ساختار معماری این بنا دارای یک حیاط میانی بزرگ و حیاط فرعی کوچکتر در بخش شرقی است که حجره های تجاری به طور پیوسته در سه طبقه پیرامون آن شکل گرفته اند. در حال حاضر این حجره ها در راستای فروش پوشاک، کفش، وسایل برق صوتی و … فعالیت دارند.هنوز در این کاروان سرا بوی معماری قدیم استشمام می شود، تیر و ستون و نرده بالکن ها از جنس چوب بوده و کف بنا تمام آجرفرش است و بعضی از راه پله ها نیز چوبی هستند. در کنار آن ها تزینات آجری، سقف ضربی با دهانه بزرگ حجره ها و در و پنجره های چوبی زیبا گواه قدمت طولانی این بنا است. این عمارت سه طبقه ای از سطح کوچه پایین تر است و همین امر باعث شده، از بیرون این ساختمان تنها دو طبقه آت دیده شود.

نحوه دسترسی به سرای عزیزالله اف
دسترسی به این راسته بازار از ورودی نواب صفوی و ابتدای خیابان نواب صفوی یا ورودی باب الرضا و ابتدای خیابان امام رضا یا ورودی باب الکاظم امکان پذیر است.
آدرس: مشهد، ابتدای خیابان نواب صفوی، داخل بازار عباس قلی خان، سرای عزیزاله اف

خانه های قدیمی خراسان رضوی

 

خانه تاریخی غفوری مشهد

یکی دیگر از خانه های تاریخی مشهد که بسیار زیباست خانه تاریخی غفوری است که در کوچه‌ پس‌ کوچه‌های اطراف حرم امام رضا (ع) قرار گرفته‌است . خانه غفوری مربوط به دوره قاجار است و در مشهد، خیابان نواب صفوی، کوچه مسجد محمدیه، پلاک ۸۵ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

معماری خانه غفوری مشهد

خانه غفوری با معماری سنتی و زیبای ایرانی و تزیینات منحصربه‌فردش توجه شما را جلب می‌کند. هنگام عبور از کنار این خانه قدیمی ممکن است به نظر نرسد درون آن چه دنیای شگفت‌انگیز و زیبایی متشکل از تمام تزیینات و شکوه معماری دوره قاجاریه با بیش از ۱۵۰ سال قدمت انتظارتان را می‌کشد.شما می‌توانید با تماشای آجرکاری‌ها و کاشی‌های زیبای این بنا و با قدم‌زدن در حیاط‌ قدیمی و تماشای حوض جذاب آن، خاطرات خوش گذشته را به یاد آورید.

باتوجه به اظهارات مالک و مردم محل، از شخص سازنده و زمان ساخت خانه اطلاعی در دست نیست. بنابه اظهارات مردم، این خانه را یهودی‌ها ساخته‌اند، سپس آقای چوب‌دار آن را خریداری کرده است و در سال ۱۳۳۰ برادرش آقای رشتی‌باف این منزل را از آقای چوب‌دار خریده ‌است. از آن زمان در یک طرف آقای رشتی‌باف و در طرف دیگر برادرش زندگی می‌کرده‌اند.

خانم عذرا غفوری همسر برادر آقای رشتی‌باف است که بعد از مرگ آقای رشتی‌باف و برادرش خانه به او رسیده است و در حال حاضر این بنا به‌نام غفوری شناخته و اجاره داده می‌شود. بیش از ۱۰۰ سال پیش، یکی از معماران برجسته آن زمان، این بنا را با مصالحی مانند دیوارهای خشتی با نمای آجری، سقف‌های چوبی با عایق‌کاری رطوبتی کاهگل و ایزوگام و در ورودی چوبی در نزدیکی مسجد محمدیه ساخته است.

خانه تاریخی غفوری از ابتدای ساخت تا سال ۱۳۶۰ به‌عنوان خانه مسکونی مورد استفاده قرار گرفته و بعد از آن به‌مدت ۱۸ سال متروکه بوده است.از ویژگی‌های این بنا می‌توان به وجود چاه آبی قدیمی و حوضی زیبا در وسط حیاط اشاره کرد. چاه بعدها خشک شده و پس از آن پر شده، ولی حوض همچنان باقی مانده است. کاربری این بنا در ابتدا مسکونی بوده است. در اوایل انقلاب اسلامی، قسمتی از بنا که در نبش سایت قرار دارد، کاربری تجاری پیدا کرده و باتوجه‌به نزدیکی خانه به حرم مطهر و فاصله اندکش با مرکز شهر، از رونق خوبی برخوردار بوده است. بعدها نیز از این خانه به‌عنوان مهمان‌سرایی کوچک استفاده می‌شد.

خانه تاریخی غفوری تزیینات بسیار زیبایی در نما دارد که این تزیینات شامل آجر و کاشی می‌شود. آجرهای مختلف با چیدمان‌های مختلف و کاشی‌های رنگارنگ نمای بسیار زیبایی به وجود آورده است. آجر و کاشی‌کاری‌ای که روی دیوار شاه‌نشین انجام شده است بیشتر از همه توجه هر فردی را به خود جلب می‌کند. کاشی‌کاری روی دیوار شاه‌نشین گره سرمه‌دان است.

این گره چهارشمسه حاشیه‌دار، که با کاشی‌های آبی و زرد و سیاه و آجر تزیین شده است، جلوه‌ای خاص به این نما بخشیده است. به‌علاوه آجرکاری بالای سر در ورودی از نوع خفته راسته است. در داخل بنا نیز نمونه‌هایی از گچ‌کاری و نقاشی‌های بی‌نظیر دیده می‌شود. در ورودی چوبی است و سقف‌های اتاق‌ها و راهروها نیز چوبی‌اند.

خانه تاریخی غفوری در محله عیدگاه یکی از قدیمی‌ترین محلات مشهد است که با مساحتی در حدود ۱۳۰۰ متر مربع بنا شده است. فضاها در چهار گوشه حیاط مستطیل‌شکل خانه و در دو اشکوب چیده شده‌اند. ورودی خانه در گوشه ضلع جنوب‌غربی واقع شده و شامل هشتی است که با راهرویی طویل به گوشه ضلع غربی متصل می‌شود. جبهه زمستان‌نشین در شمال حیاط جای دارد و مشتمل بر تالاری مستطیل‌شکل و دو اتاق در طرفین است.

این بنا اندرونی، بیرونی، کلفت‌نشین، نوکرنشین، درشکه‌خانه و هشتی داشت. در هنگام ورود به منزل، وارد هشتی می‌شویم که با راه‌پله‌هایی با طبقه بالا ارتباط دارد. این راه به‌تازگی احداث شده و قبلا وجود نداشت. بعد از هشتی، وارد حیاط می‌شویم که چند پله پایین‌تر از کف خیابان است. در حیاط، باغچه‌های بزرگ مستطیل‌شکل و همچنین حوض مستطیل‌شکل بزرگی قرار داشته است. سال‌های بعد این حوض تخریب شده و جای آن حوض کوچک دیگری ساخته‌اند.

در طبقه اول نمای شمالی حیاط، حوض‌خانه‌ای قرار داشته که در حال حاضر حوض آن تخریب شده و زمین را صاف کرده‌اند. کنار فضای حوض‌خانه در طبقه همکف اتاقی نیز وجود دارد که اکنون به‌صورت انبار در آمده است. پلکانی از داخل فضای کنار حوض‌خانه، ارتباط بین طبقات را فراهم می‌آورد.در طبقه بالا، روی حوض‌خانه اتاق پنج‌دری قرار دارد. نمای قسمت شمالی از کاشی‌کاری‌های معقلی زیبای بالای پنجره‌ها و آجرکاری‌های بسیار زیبای زیر پنجره‌ها تشکیل می‌شود. در قسمت جنوبی خانه، دو اتاق سمت کوچه را مسدود کرده و به‌صورت مغازه درآورده‌اند. در پشت مغازه‌ها اتاقی دودری و پلکان‌هایی وجود دارد که ارتباط با طبقه بالا را فراهم می‌آورد. در بالای مغازه‌ها، اتاق سه‌دری و چند اتاق تودرتو قرار گرفته‌اند. تزیینات قسمت جنوبی بنا شامل آجرکاری بسیار نفیس و همچنین آینه‌کاری‌هایی می‌شوند که احتمالا جدید ساخته شده‌اند.

باتوجه‌به این که این بنا در دو طبقه ساخته شده و ساختمان‌های اطراف هم بیش از دو طبقه نیستند، ارتفاع ساختمان از لحاظ دید نظری نسبت‌به حرم امام رضا (ع) رعایت شده و از لحاظ کیفیت مصالح ساختمانی با ساختمان‌های مجاور یکنواخت است.

نحوه دسترسی به خانه غفوری مشهد
خانه تاریخی غفوری در خیابان نواب صفوی، کوچه عباسقلی‌خان، کوچه مسجد محمدیه، انتهای کوچه، پلاک ۸۵ واقع شده است. نحوه دیگر دسترسی به منزل مذکور از طریق خیابان امام رضا، کوچه شهید طاووسی، کوچه محمدیه، انتهای کوچه، پلاک ۸۵ است.

خانه های قدیمی خراسان رضوی

اشتراک
اطلاع از
guest
0 نظر
بازخورد های درون متن
مشاهده همه نظرات